Food Science and Technology Association- Myanmar

မြန်မာနိုင်ငံသည် ယခင်ကမကြုံဖူးသေးသော စားသောက်ကုန်ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုများ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကျရောက်လာသည့် အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်လယ်မှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြင်းထန်ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ (AWD) နှင့် ကာလဝမ်းရောဂါများအပြင်၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ရေ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တစ်ကိုယ်ရည်သန့်ရှင်းရေး (WASH) စနစ်များ၊ အစားအစာကိုင်တွယ်မှု အလေ့အကျင့်များနှင့် စည်းကမ်းကြပ်မတ်မှုဆိုင်ရာ ကာလရှည်ကြာ အားနည်းချက်များ ပိုမိုပေါ်လွင်လာခဲ့သည်။ စားသောက်ကုန်သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်များနှင့် မူဝါဒချမှတ်သူများအတွက် ဤအကျပ်အတည်းများက အရေးကြီးသော အမှန်တရားတစ်ခုကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါသည်- စားသောက်ကုန်ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် သာမန်ဘေးဖယ်ထားရမည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် နိုင်ငံ၏ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းအတွက် အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

AWD နှင့် ကာလဝမ်းရောဂါ – ရေနှင့် အစားအစာ ဘေးကင်းရေးအတွက် သတိပေးခေါင်းလောင်းသံ

WHO နှင့် UNICEF အပါအဝင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၏ အစီရင်ခံစာများအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ်လယ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ AWD နှင့် ကာလဝမ်းရောဂါ ကူးစက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။ ကာလဝမ်းရောဂါကို ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သောရောဂါအဖြစ် အများအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း၊ အစားအစာ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့် ဆက်စပ်မှုမှာလည်း တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပြီး အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ညစ်ညမ်းသောရေများကို အစိမ်းစားရသော အစားအစာများ ဆေးကြောရာတွင်လည်းကောင်း၊ အစားအစာချက်ပြုတ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ ရေခဲပြုလုပ်ရာနှင့် နေအိမ်၊ စားသောက်ဆိုင်နှင့် လမ်းဘေးဈေးဆိုင်များရှိ ပန်းကန်ခွက်ယောက်များ ဆေးကြောရာတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုမိတတ်ကြသည်။ အစားအစာ ပြင်ဆင်ရာနေရာများတွင် လက်ဆေးသည့်အလေ့အကျင့် အားနည်းခြင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းမှုမရှိခြင်းတို့က ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေပါသည်။

အလွတ်သဘော ဈေးများနှင့် လမ်းဘေးအစားအစာများက နေ့စဉ်စားသောက်မှုပုံစံတွင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်နေသော မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုသည် ရှင်းလင်းသော သတိပေးချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အခြေခံသန့်ရှင်းရေးအလေ့အကျင့်များ အားနည်းခြင်း၊ သန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေရရှိမှု အကန့်အသတ်ရှိခြင်းနှင့် ဈေးသည်များအပြင် စားသုံးသူများအကြားတွင်ပါ အစားအစာဘေးကင်းလုံခြုံရေး အသိပညာ ကွာဟချက်များရှိနေကြောင်းကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှုများအပေါ်တွင်သာ အာရုံစိုက်နေရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ နောက်ထပ်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အစားအစာနှင့် ရေရရှိမှု ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံး၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

ငလျင်ဘေး၊ နေရပ်စွန့်ခွာရမှုနှင့် WASH စနစ်များ၏ အားနည်းချက်

၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်များကြောင့် အခြေအနေများကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးသွားစေခဲ့သည်။ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးခြင်း၊ ပြည်သူများ နေရပ်စွန့်ခွာရခြင်းနှင့် ရေပေးဝေရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးစနစ်များ ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် သက်ရောက်မှုရှိသော ဒေသများရှိ WASH ဝန်ဆောင်မှုများအပေါ် ကြီးမားသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ယာယီခိုလှုံရေးစခန်းများနှင့် လူထူထပ်သော စခန်းများတွင် သန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေ၊ လုံလောက်သော ယင်လုံအိမ်သာများနှင့် စနစ်ကျသော အမှိုက်စွန့်ပစ်မှုစနစ်များမှာ အများအားဖြင့် လုံလောက်မှုမရှိဘဲ ပြတ်တောက်လျက်ရှိသည်။

ဤအခြေအနေများအောက်တွင် ရေနှင့် အစားအစာမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါအန္တရာယ်များမှာ အလွန်မြင့်မားလာသည်။ သန့်ရှင်းသောရေ၊ ရေခဲသေတ္တာ သို့မဟုတ် ပိုးမွှားထိန်းချုပ်မှုစနစ်များ သေချာစွာမရှိသော ယာယီနေရာများတွင် အစားအစာများကို ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ရခြင်းမျိုး ရှိလာသည်။ အစားအစာ အအေးခံသိမ်းဆည်းမှုစနစ်များ ပြတ်တောက်ခြင်း၊ အစားအစာများကို ဖြစ်သလို သိမ်းဆည်းရခြင်းနှင့် ချက်ပြုတ်ဆေးကြောရာတွင် မသန့်ရှင်းသော မြေပြင်ပေါ်ရှိရေများကို အသုံးပြုမိခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ကလေးငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်သည်။

ထို့ကြောင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် တုံ့ပြန်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များသည် အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာ ထောက်ပံ့ပေးရုံဖြင့် ရပ်တန့်နေ၍မရပါ။ ဘေးကင်းသော ရေရရှိရေး၊ ယာယီနေရာများတွင် အစားအစာများ သန့်ရှင်းစွာ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ရေးအတွက် ရှင်းလင်းသော လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် အစားအစာ ဝေငှသည့်နေရာများအတွက် လျင်မြန်သော အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ အကဲဖြတ်မှုများ စသည့် အစားအစာ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားမှုများကိုလည်း ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။ စားသောက်ကုန်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပညာရှင်များသည် အရင်းအမြစ်နည်းပါးသော အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် လက်တွေ့ကျပြီး ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများအပေါ် အခြေခံသည့် အကြံပြုချက်များပေးရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။

ရေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် အာဆင်းနစ် (Arsenic) – တိတ်ဆိတ်သော ခြိမ်းခြောက်မှု

အရေးပေါ် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များအပြင် မြန်မာနိုင်ငံသည် တိတ်ဆိတ်သော်လည်း တန်းတူအရေးကြီးသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ရေအရင်းအမြစ်များ နာတာရှည် ညစ်ညမ်းမှုပြဿနာကိုလည်း ရင်ဆိုင်နေရသည်။ နိုင်ငံ၏ အချို့သော ဒေသများတွင် မြေအောက်ရေ၌ သဘာဝအလျောက် ပါဝင်နေသော အာဆင်းနစ်ကဲ့သို့ ညစ်ညမ်းစေသည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများနှင့် ပတ်သက်၍ လေ့လာမှုများနှင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးလုပ်ငန်းများက စိုးရိမ်ဖွယ်ရာများဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံထားကြသည်။ ညစ်ညမ်းသောရေကို သောက်သုံးရန်၊ ချက်ပြုတ်ရန် သို့မဟုတ် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အသုံးပြုသောအခါ ၎င်းသည် ရေရှည်အတွက် အစားအစာ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

အာဆင်းနစ်နှင့် အခြား ဓာတုညစ်ညမ်းမှုများသည် ကာလဝမ်းရောဂါကဲ့သို့ ချက်ချင်းသိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာများကို မဖြစ်စေသော်လည်း နှစ်များစွာကြာလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့၏ စုဆောင်းလာသော သက်ရောက်မှုများက ကင်ဆာ၊ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် အခြားနာတာရှည်ရောဂါများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ညစ်ညမ်းသောရေဖြင့် စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများမှတစ်ဆင့် အစားအစာ ကွင်းဆက်အတွင်းသို့လည်း ဝင်ရောက်လာနိုင်သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ရေအရည်အသွေး စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း၊ ထိခိုက်ခံစားရသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများထံ အန္တရာယ်ရှိကြောင်း သတိပေးဆက်သွယ်ခြင်းနှင့် အခြားရေအရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေခြင်း၊ သင့်လျော်သော ရေသန့်စင်မှုနည်းပညာများနှင့် စိုက်ပျိုးရေပေးဝေမှုနည်းလမ်းများကို ဂရုတစိုက်ရွေးချယ်ခြင်းစသည့် လက်တွေ့ကျသော လျှော့ချရေးမဟာဗျူဟာများ ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

စားသောက်ကုန်သိပ္ပံ၊ လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် FoSTA Myanmar ၏ အခန်းကဏ္ဍ

ဤနောက်ခံအခြေအနေများအရ မြန်မာနိုင်ငံရှိ စားသောက်ကုန်သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ သုတေသီများနှင့် စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်းများသည် အရေးကြီးပြီး ဘက်စုံလွှမ်းခြုံသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပါသည်။ အဓိက ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်ရမည့်အချက်များမှာ-

• စံချိန်စံညွှန်းများနှင့် အကောင်အထည်ဖော်မှု အားကောင်းစေခြင်း: စိုက်ခင်းမှသည် စားပွဲပေါ်အထိ (အလွတ်သဘော ဈေးများ အပါအဝင်) ဘက်တီးရီးယားနှင့် ဓာတုဘေးအန္တရာယ်များကို ဖြေရှင်းနိုင်မည့် သိပ္ပံအခြေပြု စံချိန်စံညွှန်းများ ရေးဆွဲခြင်း၊ ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းနှင့် စည်းကြပ်ခြင်းများကို ပံ့ပိုးပေးရန်။
• အစားအစာ ကိုင်တွယ်ရာတွင် သန့်ရှင်းရေးအလေ့အကျင့်များ တိုးတက်စေခြင်း: အစားအစာ ကိုင်တွယ်သူများ၊ လမ်းဘေးဈေးသည်များနှင့် လုပ်ငန်းငယ်များအတွက် လက်ဆေးခြင်း၊ ဘေးကင်းသော ရေအသုံးပြုခြင်း၊ အပူချိန်ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ရောဂါပိုးမွှား ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ကာကွယ်ခြင်းနှင့် အမှိုက်စွန့်ပစ်မှုစနစ်များဆိုင်ရာ လက်တွေ့ကျသော သင်တန်းများ ရေးဆွဲပို့ချပေးရန်။
• အရင်းအမြစ်နည်းပါးသော နေရာများအတွက် တီထွင်ဆန်းသစ်ခြင်း: ကျေးလက်ဒေသများ၊ နေရပ်စွန့်ခွာရသည့် နေရာများနှင့် လုပ်ငန်းငယ်များတွင် အသုံးပြုနိုင်သည့် ရေသန့်စင်ခြင်း၊ ဘေးကင်းစွာ သိုလှောင်ခြင်းနှင့် အစားအစာ ကြာရှည်ခံအောင်ထားရှိခြင်းစသည့် ရိုးရှင်းပြီး ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော နည်းပညာများနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များ ဖော်ထုတ်ရန်။
• စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးနှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများ တိုးချဲ့ခြင်း: အစားအစာမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါများနှင့် ညစ်ညမ်းစေသည့် အရာများကို စောင့်ကြည့်လေ့လာရာတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းတွေ့ရှိချက်များကို လက်တွေ့မြေပြင်ရှိ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအဆင့် ဖြေရှင်းချက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးနိုင်သည့် လက်တွေ့အသုံးချ သုတေသနများ ပြုလုပ်ရန်။

FoSTA Myanmar နှင့် ၎င်း၏အဖွဲ့ဝင်များသည် ဤကဏ္ဍစုံမှ ကျွမ်းကျင်မှုများကို စုစည်းပေးနိုင်မည့် အထူးအခွင့်အရေးတစ်ရပ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါသည်။ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များအသင်းတစ်ခုအနေဖြင့် FoSTA သည် ပညာရပ်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များ၊ အစိုးရ၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပြည်သူလူထုအကြား ဆွေးနွေးတိုင်ပင်မှုများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးနိုင်ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကွဲပြားခြားနားသော အခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီမည့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ စားသောက်ကုန်သိပ္ပံအသိုင်းအဝိုင်းသို့ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ချက်

AWD နှင့် ကာလဝမ်းရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုများ၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ငလျင်ဘေးနှင့် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော ရေထုညစ်ညမ်းမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ အားလုံးပေါင်းစပ်ကာ ရှင်းလင်းသော သတင်းစကားတစ်ခုကို ပေးနေပါသည်- အစားအစာ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးသည် အချိန်ဆွဲစောင့်ဆိုင်းနေ၍ မရပါ။ ၎င်းကို အရေးပေါ် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ၊ ကျန်းမာရေးစနစ် စီမံကိန်းများ၊ စိုက်ပျိုးရေး မူဝါဒများနှင့် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍ၏ အလေ့အကျင့်များတွင် မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ရမည်ဖြစ်သည်။

FoSTA Myanmar အနေဖြင့် ၎င်း၏အဖွဲ့ဝင်များနှင့် မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများအား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ အရှိန်အဟုန်မြှင့်တင်ရန်၊ အချက်အလက်များနှင့် အကောင်းဆုံးအလေ့အကျင့်များကို မျှဝေရန်နှင့် အစားအစာ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက ဦးစားပေးကိစ္စရပ်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်ဆောင်ရွက်ရန် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်ပါသည်။ စံချိန်စံညွှန်းများ ခိုင်မာအားကောင်းစေရေး၊ သန့်ရှင်းရေးအလေ့အကျင့်များ တိုးတက်စေရေး၊ အရင်းအမြစ် အကန့်အသတ်ရှိသော နေရာများအတွက် တီထွင်ဆန်းသစ်ရေးနှင့် သုတေသနများ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ပြုလုပ်ရေးတို့အတွက် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စားသောက်ကုန်သိပ္ပံအသိုင်းအဝိုင်းသည် ယနေ့ခေတ် လူ့အသက်များကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ရုံသာမက အနာဂတ်အတွက် ပိုမိုဘေးကင်းလုံခြုံပြီး ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းရှိသော စားနပ်ရိက္ခာစနစ်တစ်ခုကိုပါ တည်ဆောက်ပေးနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

(မှတ်ချက် – အထက်ပါဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များကို ခိုင်လုံစေရန် အောက်ပါ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံတွင်း အစီရင်ခံစာ၊ လမ်းညွှန်ချက်များကို အခြေခံ ကိုးကားထားပါသည်။)

References (အကိုးအကားများ)

1. WHO & UNICEF Situation Reports on Myanmar (2024-2025):မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော ပြင်းထန်ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ (AWD) နှင့် ကာလဝမ်းရောဂါ ကူးစက်မှု အခြေအနေများ၊ ရေနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေး (WASH) လိုအပ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသော အစီရင်ခံစာများ။
2. FAO/WHO Guidance on Food Safety in Emergencies:သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ (ငလျင်နှင့် နေရပ်စွန့်ခွာရမှုများ) ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် အစားအစာနှင့် သောက်သုံးရေ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ (FAO) နှင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) တို့မှ ထုတ်ပြန်ထားသော အရေးပေါ်ကာလ အစားအစာဘေးကင်းရေး လမ်းညွှန်ချက်များ။
3. Studies on Arsenic Contamination in Myanmar Groundwater:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြေအောက်ရေအတွင်း အာဆင်းနစ် (Arsenic) ညစ်ညမ်းမှု အခြေအနေနှင့် ရေရှည်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများအကြောင်း UNICEF နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ရေအရင်းအမြစ် ဦးစီးဌာနများ၏ သုတေသန စစ်တမ်းများ။